صفحه اصلی فید ارتباط با ما
فارسیالعربیهEnglish

   

تفسیر آیات قرآن کریم – سوره بقره – آیه ١٦٥ - کتاب تفسیر راهنما – تالیف آیت الله هاشمی رفسنجانی

بازگشت به لیست »

وَمِنَ النَّاسِ مَن یَتَّخِذُ مِن دُونِ اللّهِ أَندَاداً یُحِبُّونَهُمْ کَحُبِّ اللّهِ وَالَّذِینَ آمَنُواْ أَشَدُّ حُبًّا لِّلّهِ وَلَوْ یَرَی الَّذِینَ ظَلَمُواْ إِذْ یَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلّهِ جَمِیعاً وَأَنَّ اللّهَ شَدِیدُ الْعَذَابِ

و از مردم کسانی هستند که در برابر خدا همتایانی [برای او ]بر می گیرند که آنها را همچون دوست داشتن خدا دوست می دارند ولی آنان که ایمان آورده اند محبّتشان به خدا شدیدتر است. و اگر آنان که ظلم کرده اند (مشرکان) وقتی عذاب را مشاهده می کنند ببینند که همه اقتدار از خداست و خدا سخت عقوبت است [دچار حسرتی وصف ناپذیر خواهند شد].


1 - گروهی از مردم (مشرکان) با وجود نشانه های فراوان بر توحید، غیر خدا را همتا و همانند او می پندارند.

لأیت لقوم یعقلون. و من الناس من یتخذ من دون اللّه أنداداً

«ندّ» (مفرد أنداد) به معنای همانند است.


2 - غیر خدا را همتا و شریک خدا پنداشتن، نشانه اندیشه نکردن در آیات الهی است.

لأیت لقوم یعقلون. و من الناس من یتخذ من دون اللّه أنداداً


3 - خداوند حقیقتی است بی همتا و بی مانند

و من الناس من یتخذ من دون اللّه أنداداً


4 - مشرکان به خدایان دروغین محبّت داشته و به آنها علاقه مند هستند.

یحبونهم


5 - مشرکان، علاوه بر محبّت به معبودان پنداری، به خداوند نیز علاقه مند هستند.

یحبونهم کحب اللّه

برداشت فوق بر این اساس است که «حب» به مفعول اضافه شود و فاعلش ضمیر محذوفی باشد که به «من الناس» برگردد; یعنی: کحبهم اللّه.


6 - محبّت مشرکان به معبودان پنداری، همطراز محبّتشان به خداوند است.

یحبونهم کحب اللّه


7 - خداوند محبوبترین حقیقت هستی، در نزد مؤمنان موحد است.

و الذین ءامنوا أشد حباً للّه

مقصود از «الذین ءامنوا» - به قرینه فراز قبل و نیز آیات گذشته - موحدانی هستند که تنها خداوند را عبادت می کنند و هیچ کس و هیچ چیز را همانند او نمی دانند. «أشد» افعل تفضیل است و مفضل علیه آن ذکر نشده تا شامل هر چیز و هر کس بشود.


8 - خداوند، شایسته ترین حقیقت برای بالاترین مرحله محبّت و دوست داشتن است.

و الذین ءامنوا أشد حباً للّه


9 - محبّت و دوست داشتن غیر خدا همطراز محبّت خدا، نشانه بی ایمانی است.

و الذین ءامنوا أشد حباً للّه


10 - رابطه احساسات و عواطف با اعتقادات و باورها

و من الناس من یتخذ من دون اللّه أنداداً یحبونهم ... و الذین ءامنوا أشد حباً للّه

 


11 - تمام قدرتها از آن خداوند است و هیچ کس و هیچ چیز غیر از او قدرتی ندارد.

أن القوة للّه جمیعاً


12 - عذاب خدا در قیامت عذابی شدید است.

و أن اللّه شدید العذاب


13 - مشرکان در قیامت به عذاب الهی گرفتار خواهند شد و آن را عذابی شدید خواهند یافت.

الذین ظلموا إذ یرون العذاب ... و أن اللّه شدید العذاب


14 - ظالمان از قدرت خداوند غافلند.

و لو یری الذین ظلموا ... أن القوة للّه جمیعاً


15 - ستمگران در قیامت به عذابی شدید گرفتار خواهند شد.

و لو یری الذین ظلموا ... و أن اللّه شدید العذاب


16 - مشرکان به هنگام مواجه شدن با عذاب الهی، به انحصار قدرت به خدا، پی خواهند برد.

و لو یری الذین ظلموا إذ یرون العذاب أن القوة للّه جمیعاً

«إذ یرون» مفعول برای «یری» است و «أن القوة ...» با فعل مقدری جواب شرط می باشد; یعنی: «لو یری ... لعلموا أن القوة للّه جمیعاً; اگر مشرکان امروز می دیدند آن روزی را که با عذاب قیامت مواجه خواهند شد، همانا می فهمیدند که تمام قدرتها از آن خداوند است.»


17 - کسانی که برای خداوند مثل و مانندی بپندارند، از ظالمانند.

و لو یری الذین ظلموا

مقصود از «الذین ظلموا» مشرکان می باشد. تعبیر کردن از مشرکان به «الذین ظلموا» برای رساندن این حقیقت است که شرک ورزی، ظلم و تعدّی به حق خداوند، (ضرورت یکتا دانستن او) می باشد.


18 - مشرکان، خدایان دروغین را دارای قدرت می پندارند.

و لو یری الذین ظلموا إذ یرون العذاب أن القوة للّه جمیعاً

طرح مسأله قدرت خداوند و انحصار آن به او برای کسانی که غیر خدا را همتای خدا می پندارند، بیانگر این است که: مشرکان به توهّم برخورداری معبودانشان از قدرت، آنها را همانند خداوند پنداشته و بر اساس آن به ایشان محبّت میورزند.


19 - پنداشتن قدرت در معبودان دروغین، عامل محبّت مشرکان به آنهاست.

یحبونهم کحب اللّه ... و لو یری الذین ظلموا ... أن القوة للّه جمیعاً


20 - تأثیر جاذبه قدرت در جلب محبّت

یحبونهم کحب اللّه ... و لو یری الذین ظلموا ... أن القوة للّه جمیعاً


21 - باور به قدرت خدا، ایجاد کننده محبّت او در دلهاست.

 

والذین ءامنوا أشد حباً للّه ... أن القوة للّه جمیعاً


22 - نشناختن قدرت خدا و پندار قدرت برای غیر او، از عوامل شرک است.

و من الناس من یتخذ من دون اللّه أنداداً ... أن القوة للّه جمیعاً


23 - گروهی از انسانها (مشرکان) سران و بزرگان خویش را در قدرت، همتای خدا می پندارند و آنان را همطراز او دوست دارند.

و من الناس من یتخذ من دون اللّه أنداداً یحبونهم کحب اللّه

با توجّه به آیه بعد - که مشرکان را به سران شرک و پیروان آنان تقسیم می کند - می توان گفت: مراد از «من الناس» مشرکان پیرو مقصود از «أنداد» سران آنهاست. ارجاع ضمیر «هم» به «أنداد» این احتمال را تأیید می کند; زیرا کاربرد این ضمیر برای انسانها و دارندگان عقل و شعور است.


24 - قیامت، روز ظهور و بروز قدرت مطلق خدا و آگاهی همگان به نبود قدرت برای غیر اوست.

إذ یرون العذاب أن القوة للّه جمیعاً




اسما و صفات:

صفات جمال 3

ایمان:

آثار ایمان به قدرت خدا 21; نشانه های بی ایمانی9

تعقل:

نشانه های عدم تعقل 2

توحید:

توحید ذاتی 3

جهل:

آثار جهل 22; جهل به قدرت خدا 22

خدا:

اختصاصات خدا 3، 8، 11، 16; بی نظیری خدا 3; عذابهای اخروی خدا 12; قدرت اخروی خدا 24; قدرت خدا 11، 16

دوستداران خدا: 7

شرک:

آثار شرک 2; ظلم شرک 17; عوامل شرک 22

ظالمان: 17

ظالمان و قدرت خدا 14; عذاب اخروی ظالمان 15; غفلت ظالمان 14

عذاب:

عذاب شدید 12، 13، 15; مراتب عذاب 12، 13، 15

عقیده:

عقیده باطل 18

علایق:

علاقه به خدا 5، 6، 7، 8، 9، 23; علاقه به رهبران قدرتمند 23; علاقه به غیر خدا 9، 23; علاقه به معبودان باطل 4، 5، 6; عوامل علاقه به خدا 21; عوامل علاقه به معبودان باطل 19

عواطف:

عواطف و عقیده 10

غفلت:

غفلت از قدرت خدا 14

قدرت:

آثار قدرت 19، 20; قدرت غیر خدا 24; منشأ قدرت 11

قیامت:

ظهور حقایق در قیامت 24

مؤمنان:

علایق مؤمنان 7; محبوب مؤمنان 7

محبّت:

عوامل محبّت 20; مراتب محبّت 8

مردم:

مردم مشرک 1، 23

مشرکان:

عذاب اخروی مشرکان 13; عقیده مشرکان 1، 18، 19، 23; علایق مشرکان 4، 5، 6; مشرکان و قدرت خدا 16; مشرکان و معبودان باطل 18، 19; مواجهه مشرکان با عذاب 16

معبودان باطل:

قدرت معبودان باطل 18