صفحه اصلی فید ارتباط با ما
فارسیالعربیهEnglish

   

تفسیر آیات قرآن کریم – سوره نسا – آیه ١٠٥ – کتاب تفسیر راهنما – تالیف آیت الله هاشمی رفسنجانی

بازگشت به لیست »

إِنَّا أَنزَلْنَا إِلَیْکَ الْکِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاکَ اللّهُ وَلاَ تَکُن لِّلْخَآئِنِینَ خَصِیمًا

همانا این کتاب را به حق بر تو نازل کردیم تا به وسیله آنچه خدا به تو ارائه کرده است میان مردم حکم کنی، و از خائنان طرفداری مکن.


1 خداوند، فرو فرستنده قرآن به سوی پیامبر(ص)

إنّا انزلنا إلیک الکتب


2 قرآن، مصون از هرگونه باطل، در سیر نزولی آن بر پیامبر(ص)

إنّا انزلنا إلیک الکتب بالحق

«باء» در «بالحق» به معنای مصاحبت است و در برداشت فوق، متعلق به جمله «انزلنا» گرفته شده است.


3 حقانیت همه جانبه قرآن و مطابقت معارف و تعالیم آن با واقع

إنّا انزلنا إلیک الکتب بالحق

کلمه «حق» به معنای مطابقت و موافقت با واقع است و در برداشت فوق، کلمه «بالحق»، توصیف «الکتب» گرفته شده و به تعبیر ادبی، حال برای آن است. یعنی: متلبساً بالحق.


4 شایستگی پیامبر(ص) برای نزول قرآن بر او

إنّا انزلنا إلیک الکتب بالحق

بنابر اینکه «بالحق» توصیف برای «الیک» نیز باشد.


5 قرآن به صورت کتاب در عصر پیامبر(ص)

إنّا انزلنا إلیک الکتب

اطلاق «کتاب» (نوشته) بر قرآن، حاکی از این است که قرآن به صورت کتاب و نوشته بر پیامبر(ص) نازل می شد و یا در آن عصر آن را می نوشتند و به صورت کتاب در می آوردند; و گرنه اطلاق کتاب بر آن صحیح نبود.


6 قرآن، پایه و اساس برای قضاوت میان مردم

إنّا انزلنا إلیک الکتب بالحق لتحکم بین الناس بما اریک اللّه

مراد از «تحکم»، قضاوت است و اگر مراد حکومت بود، می فرمود: «لتحکم علی الناس».


7 قضاوت، از منصبهای پیامبر(ص)

لتحکم بین الناس


8 برقراری نظام قضایی عادلانه و برحق در جامعه بشری، از اهداف نزول قرآن

إنّا انزلنا إلیک الکتب بالحق لتحکم بین الناس


توصیف قرآن به حق بودن، بیانگر این است که قضاوت نیز، که از اهداف نزول قرآن است، همواره قرین حق و عادلانه خواهد بود.


9 برقراری حاکمیت حق در جامعه، از اهداف نزول قرآن *

إنّا انزلنا إلیک الکتب بالحق لتحکم بین الناس

لازمه قضاوت عادلانه و تشکیلات قضایی، وجود حکومت و حاکمیت نظام حق است.


10 خداوند، علاوه بر قرآن، برنامه ها و دستورات دیگری نیز به پیامبر(ص) ارائه فرموده است.

إنّا انزلنا إلیک الکتب بالحق لتحکم بین الناس بما اریک اللّه

بدان احتمال است که مراد از «ما اریک اللّه» معارفی غیر از معارف قرآن باشد، چون اگر همان محتوای قرآن می بود، باید جمله این گونه بیان می شد: «لتحکم بین الناس به». یعنی به جای «بما اریک اللّه»، از ضمیر استفاده می شد.


11 پیامبر(ص)، موظف به قضاوت در میان مردم بر پایه تعالیم قرآن و شیوه های ارائه شده به او، از سوی خداوند

إنّا انزلنا إلیک الکتب بالحق لتحکم بین الناس بما اریک اللّه


12 متصدیان امر قضا، وظیفه دار فراگیری دانش قضا و علوم مربوط به آن

لتحکم بین الناس بما اریک اللّه


13 فراگیری قران و سنت، شرط تصدی سمت قضاوت

إنّا انزلنا إلیک الکتب بالحق لتحکم بین الناس بما اریک اللّه

ظاهراً مراد از «ما اریک»، احکامی است که در قرآن به آنها تصریح نشده و خداوند آنها را به پیامبر(ص) آموخته است. در برداشت فوق از آنها به سنت پیامبر(ص) تعبیر شده است.


14 وقوف و احاطه کامل پیامبر(ص) بر محتوای قرآن

إنّا انزلنا إلیک الکتب بالحق لتحکم بین الناس بما اریک اللّه

ارتباط بین جمله «انا انزلنا الیک»، و جمله «لتحکم بین الناس» اقتضا می کند که مراد از «بما اریک اللّه»، همان محتوای قرآن باشد، نه آنهایی که از صریح و یا ظاهر قرآن به دست می آید، بلکه مطالبی است از بطن قرآن، که جز با تعلیم الهی راهی به آن نیست.


15 قضاوت، مسؤولیتی مهم و خطیر

إنّا انزلنا ... لتحکم بین الناس بما اریک اللّه و لاتکن للخائنین خصیماً

چون قضاوت بین مردم از اهداف نزول قرآن دانسته شده است، حکایت از اهمیت والای آن دارد.


16 قاضی و دستگاه قضایی نباید در مسیر حمایت از خائنان قرار گیرد.

و لاتکن للخائنین خصیماً

«خصیم» به کسی گفته می شود که از ادعایی طرفداری می کند، و مراد از «خائنین»، به قرینه «لتحکم بین الناس»، کسانی هستند که در محضر قاضی مدعی امر

باطل هستند و حق با طرف مقابل آنهاست.


17 پشتیبانی و حمایت از خائنان، حرام است.

و لاتکن للخائنین خصیماً

بنابر اینکه مراد از «خائنین» مطلق کسانی باشند که مرتکب خیانت شده اند، نه خصوص کسانی که در محاکم قضایی حاضر می شوند و مدعی امری باطل هستند.


18 حمایت از خائنان، انحراف از حق است.

إنّا انزلنا إلیک الکتب بالحق لتحکم ... و لاتکن للخائنین خصیماً

جمله «و لا تکن ...» بیان مصداقی از «بالحق» است. یعنی از مسائل حقی که خواست قرآن است، پرهیز کردن از حمایت خائنان می باشد.


19 قضاوت و داوریهای به دور از معیارهای تبیین شده در قرآن و سنت، تحکیم بخش اغراض و منافع خیانتکاران

إنّا انزلنا إلیک الکتب بالحق ... بما اریک اللّه و لاتکن للخائنین خصیماً


20 جانشینان پیامبر(ص)، همانند خود آن حضرت، موظف به قضاوت در میان مردم بر پایه تعالیم قرآن

إنّا انزلنا إلیک الکتب بالحق لتحکم بین الناس بما اریک اللّه

امام صادق(ع) پس از تلاوت آیه فوق فرمود: و هی جاریة فی الاوصیاء.(1)


احکام: 17

انحراف:

جانشینان محمد(ص): 20

خائنان:

خدا:

دین:

روایت: 20

رهبری:

سنّت:

قاضی:

قرآن:

قضاوت:

محرمات: 17

محمد(ص):

نظام اجتماعی: 9

نظام قضایی: 8



پی نوشت ها:

1. کافی، ج 1، ص 268، ح 8; نورالثقلین، ج 1، ص 547، ح 547.