صفحه اصلی فید ارتباط با ما
فارسیالعربیهEnglish

   

تفسیر آیات قرآن کریم – سوره انعام – آیه ٧٧ – کتاب تفسیر راهنما – تالیف آیت الله هاشمی رفسنجانی

بازگشت به لیست »

فَلَمَّا رَأَی الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هَـذَا رَبِّی فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِن لَّمْ یَهْدِنِی رَبِّی لأکُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّینَ

پس هنگامی که ماه را در حال طلوع دید گفت: این پروردگار من است. پس وقتی غروب کرد گفت: اگر پروردگارم مرا هدایت نکرده بود قطعاً از گروه گمراهان بودم.

1 ماه پرستی، از آیینهای رایج زمان حضرت ابراهیم (ع)

فلما رءا القمر بازغا قال هذا ربی

2 ابراهیم (ع) در مقام مجادله با تظاهر به ماه پرستی به ابطال آن پرداخت.

فلما رءا القمر بازغا قال هذا ربی فلما أفل

3 تظاهر ابراهیم (ع) به ماه پرستی و مجادله با ماه پرستان به هنگام تابندگی آن بوده است.

فلما رءا القمر بازغا قال هذا ربی

«بزوغ» به معنای طلوع و تابش است. (لسان العرب). راغب نیز در ماده «بزغ» و در شرح آیه مورد بحث گوید: «ای طالعا منتشر الضوء». بنابراین سخن ابراهیم (ع) با ماه پرستان در اوایل و یا اواخر ماه نبوده، بلکه به هنگام تابش آن بوده است.

4 مردم زمان ابراهیم ماه را «رب» و آن را مؤثر در امور خود می پنداشتند.

فلما رءا القمر بازغا قال هذا ربی

جمله «هذا ربی»، که در مقام مجادله حضرت ابراهیم (ع) با قومش بیان شده، اشاره به یکی از اعتقادات باطل آنان دارد که همان پندار ربوبیت برای ماه است.

5 تظاهر به عقیده ای باطل، برای رد آن مجاز است.

فلما رءا القمر بازغا قال هذا ربی

6 افول پذیری و پنهان شدن ماه، برهانی بر دخیل نبودن آن در ربوبیت عالم است.

فلما رءا القمر بازغا قال هذا ربی فلما أفل قال لئن لم یهدنی ربی

7 آنچه افول نپذیرد و تغییر نیابد، سزاوار ربوبیت است.

فلما أفل قال لئن لم یهدنی ربی

8 هدایتگری از شؤون لازم برای «رب» است.

قال لئن لم یهدنی ربی لأکونن من القوم الضالین

9 ربوبیت هستی سزاوار کسی است که هدایتگر باشد.

قال لئن لم یهدنی ربی لأکونن من القوم الضالین

جمله «لئن لم یهدنی ربی» تعریضی بر ستاره پرستان می تواند باشد، یعنی شما که ستاره را رب می پندارید چه نشانی از هدایتگری آنان دارید، و اگر رب نتواند هادی باشد، چگونه رب خواهد بود؟

10 انسان بدون هدایت پروردگار در گمراهی خواهد ماند.

لئن لم یهدنی ربی لأکونن من القوم الضالین

11 پندار ربوبیت برای غیر خداوند، گمراهی است.

لئن لم یهدنی ربی لأکونن من القوم الضالین

12 اهل بابل به سبب پندار ربوبیت برای اجرام آسمانی و پرستش بتها، گمراه بودند.

أتتخذ أصناما ... کوکبا ... القمر ... القوم الضالین

به گفته بسیاری از مفسران، احتجاج ابراهیم (ع) با مشرکان در سرزمین بابل روی داده است.

13 عن الرضا (ع): إن إبراهیم (ع) وقع إلی ثلاثة اصناف ... صنف یعبد القمر ... «فلما رأی القمر بازغا قال هذا ربی» علی الانکار و الاستخبار ... .(1)

از امام رضا (ع) روایت شده است: ... ابراهیم (ع) با سه گروه برخورد کرد ... گروهی که ماه را می پرستیدند ... «پس آنگاه که ماه را تابان دید»، به عنوان استفهام انکاری گفت: «این پروردگار من است» ... .

14 عن أبی جعفر (ع) فی قوله إبراهیم صلوات الله علیه «لئن لم یهدنی ربی لأکونن من القوم الضالین»: ای ناس للمیثاق.(2)

از امام باقر (ع) درباره «لئن لم یهدنی ... من القوم الضالین» روایت شده است: (مراد از «القوم الضالین» در آیه فوق)، فراموش کنندگان میثاق الهی هستند.


ابراهیم (ع):

و ماهخپرستان 13 ; احتجاج ابراهیم (ع) 2، 3 ; تاریخ دوران ابراهیم (ع) 1 ; تظاهر ابراهیم (ع) به ماهخپرستی 2، 3 ; شرکخستیزی ابراهیم (ع) 2 ; قصه ابراهیم (ع) 2، 3، 13

اجرام آسمانی:

ربوبیت اجرام آسمانی 12

بابِل:

بتخپرستی اهل بابِل 12 ; گمراهی اهل بابِل 12

خدا:

هدایت خدا 10

رب:

هدایتگری ربّ 8، 9

ربوبیت:

در قوم ابراهیم 4 ; ربوبیت غیر خدا 11 ; شؤون ربوبیت 8 ; شرایط ربوبیت 6، 7، 9

روایت: 13، 14

شرک:

موارد شرک 1

عقیده:

تظاهر به عقیده باطل 5 ; روش ابطال عقیده باطل 2، 5 ; عقیده باطل 11

فراموشی:

عهد خدا 14

قوم ابراهیم:

عقیده قوم ابراهیم 4 ; ماهخپرستی قوم ابراهیم 4

گمراهان:

مراد از گمراهان 14

گمراهی:

عوامل گمراهی 10 ; موارد گمراهی 11

ماه:

ردّ ربوبیت ماه 6 ; غروب ماه 6

ماهخپرستی:

تاریخ ماهخپرستی 1 ; ماهخپرستی در دوران ابراهیم (ع) 1

نیازها:

نیاز به هدایت 10

هدایت:

عوامل هدایت 10



پی‌نوشت‌ها:

1. عیون اخبارالرضا، ج 1، ص 197، ح 1، ب 15 ; نورالثقلین، ج 1، ص 735، ح 146.

2. تفسیر عیاشی، ج 1، ص 364، ح 39 ; نورالثقلین، ج 1، ص 736، ح 147.