صفحه اصلی فید ارتباط با ما
فارسیالعربیهEnglish

   

تفسیر قرآن کریم – سوره طه – آیه 124 – کتاب تفسیر راهنما – تالیف آیت الله هاشمی رفسنجانی

بازگشت به لیست »

وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنکًا وَنَحْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَعْمَی

و هر کس از یاد من روی برتابد حتماً زندگی سختی خواهد داشت و روز قیامت او را نابینا محشور می کنیم.

1 - روی گردانی از هدایت های الهی و یاد او، موجب گرفتاری انسان به زندگی سخت و پر از تنگناها

من اتبع هدای ... و من أعرض عن ذکری فإنّ له معیشة ضنکًا

«معیشة» یا مصدر میمی است و یا به معنای «ما یعاش به» است; یعنی، آنچه که گذران زندگی با آن صورت می گیرد. «ضنک» به معنای تنگی و سختی است (لسان العرب).


2 - پیروی از هدایت های الهی و به یاد خدابودن، موجب تسهیل زندگی وبرطرف شدن تنگناهای آن است.

من اتبع هدای ... لایشقی . و من أعرض عن ذکری فإنّ له معیشة ضنکًا


3 - زندگی دنیوی، بدون درنظر داشتن هدایت های الهی و بینش های آن، معیشتی تنگ و محدود است.

و من أعرض عن ذکری فإنّ له معیشة ضنکًا

همان طور که در آیات دیگر، خداوند زندگی دنیا را «متاع قلیل» دانسته، ممکن است در این آیه نیز زندگی بدون هدایت را «معیشت تنگ» معرفی کرده باشد; یعنی، دنیا در هر حد و اندازه و به هر مقدار، اگر خالی از هدایت باشد، چیزی جز «معیشت تنگ» نخواهد بود; چرا که زندگی بی هدف و بدون اعتقاد به آخرت تکراری، خسته کننده و زحمتی به هدر رفته است.


4 - پیروی از هدایت الهی و توجه به آن، تبلور یاد خدا است.

من اتبع هدای ... و من أعرض عن ذکری

«من أعرض» در این آیه، مقابل «من اتبع» در آیه قبل است. مقتضای مقابله آن بود که بفرماید «و من لم یتبع هدای»; ولی به جای آن «من أعرض عن ذکری» گفته   است نکته این گزینش، یا نقش ذکر خدا در هدایت است و یا اتحاد ذکر و هدایت می باشد.


5 - روی گردانان از هدایت الهی و یاد او، در صحنه قیامت، نابینا محشور خواهند شد.

و من أعرض عن ذکری ... و نحشره یوم القیـمة أعمی


6 - هدایت های الهی و یاد کردن همیشگی خداوند، مایه بصیرت و بینش در زندگی است.

و من أعرض عن ذکری ... و نحشره یوم القیـمة أعمی

کور محشور شدن گمراهان، نتیجه کوری آنان از دیدن و دریافت هدایت در دنیا است. از این عقوبت ویژه این نتیجه را می توان گرفت که هدایت، مایه بصیرت در مسیر زندگی است.


7 - حقایق در قیامت، آشکار خواهد شد.

و نحشره یوم القیـمة أعمی


8 - قیامت، روز گردآوری و احضار انسان ها است.

و نحشره یوم القیـمة

«حشر» به معنای جمع کردن همراه با راندن و سوق دادن است (مقاییس اللغة). این واژه تنها در مورد «گروه» به کار می رود (مفردات راغب) و در آیه گرچه ضمایر مفرد آمده است; ولی چون همه غافلان از یاد خدا، همین فرجام را خواهند داشت، در حقیقت «حشر» به گروه نسبت داده شده است.


9 - برپایی قیامت و احضار غافلان از یاد خدا در آن، به دست خداوند و اراده او است.

و نحشره یوم القیـمة أعمی


10 - زندگانی دشوار، اثر طبیعی روی گردانی از یاد خدا و نابینایی در قیامت، مجازات و کیفر الهی آن است.

فإنّ له معیشة ضنکًا و نحشره یوم القیـمة أعمی

تفاوت در تعبیر «فإنّ له...» و «نحشره ...» ـ که دومی به خداوند نسبت داده شده است و اولی بر نفسِ عمل متفرع گردیده ـ ممکن است به مطلب یاد شده اشاره داشته باشد.


11 - زندگانی پر دردسر در دنیا و محشور شدن با چشمانی نابینا در قیامت، ازجلوه های گمراهی و شقاوت آدمی است.

فمن اتبع هدای فلایضلّ و لایشقی . و من أعرض عن ذکری فإنّ له معیشة ضنکًا و نحشره یوم القیـمة أعمی

برداشت یاد شده، لازمه تقابل بین گروه هدایت یافتگان و غافلان است که مجموع دو آیه، بیانگر آن است.


12 - «عن أمیرالمؤمنین(ع): و إنّ المعیشة الضنک التی حذر اللّه منها عدوّه عذاب القبر انّه یسلّط علی الکافر فی قبره تسعة و تسعین تنّیناً فینهشن لحمه و یکسرن عظمه و یترددن علیه کذلک إلی یوم یبعث;

از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده: همانا «معیشت ضنک» ـ که خداوند دشمنان خود را از آن برحذر داشته ـ عذاب قبر است. خدا بر کافر در قبرش 99 مار بزرگ مسلط می کند که گوشت او را می گزند و استخوان وی را می شکنند و همین طور بر روی او رفت و آمد می کنند تا روزی که برانگیخته شود».(1)


13 - «معاویة بن عمار عن أبی عبداللّه(ع) قال: سألته عن رجل لم یحجّ قطّ و له مال قال: هو ممّن قال اللّه: «و نحشره یوم القیامة أعمی» قلت: سبحان اللّه أعمی؟ قال: أعماه اللّه عن طریق الجنّة;

معاویة بن عمار گوید: از امام صادق(ع) در باره کسی که مالی داشته و به حج نرفته است سؤال کردم؟ فرمود: او در زمره کسانی است که خداوند فرموده: «و نحشره یوم القیامة أعمی». گفتم سبحان اللّه نابینا؟ فرمود: خداوند او را از [دیدن ]راه بهشت نابینا کرده است».(2)


اطاعت

آثار اطاعت از خدا 2، 4

انسان

حشر انسان ها8; نشانه های شقاوت انسان 11; نشانه های گمراهی انسان 11

بصیرت

عوامل بصیرت 6

حج

تارکان حج در قیامت 13; کوری اخروی تارکان حج 13

خدا

آثاراعراض از خدا 10; آثار هدایتهای خدا 3، 6; اراده خدا 9; افعال خدا 9; کوری اخروی غافلان از خدا 10; کوری اخروی معرضان از خدا 5، 10; کیفر اعراض ازخدا 10

ذکر

آثار ذکر خدا 2، 6; نشانه های ذکر خدا 4

روایت 12، 13

زندگی

سختی زندگی 11; عوامل تسهیل زندگی 2; عوامل سختی زندگی 1، 3، 10; مراد از زندگی سخت 12

سختی

عوامل رفع سختی 2

عصیان

آثار عصیان از خدا 1

غافلان

کوری اخروی غافلان 5; منشأ حشر غافلان 9

غفلت

آثار غفلت از خدا 1

قیامت

ظهور حقایق در قیامت 7; عوامل کوری در قیامت 10; کوری درقیامت 11; منشأ برپایی قیامت 9

کافران

عذاب قبر کافران 12

گمراهان

کوری اخروی گمراهان 5


پی نوشت ها :

1. أمالی شیخ طوسی، ج 1، ص 27; تفسیر برهان، ج 3، ص 48، ح 9.

2. تفسیر قمی، ج 2، ص 66; نورالثقلین، ج 3، ص 406، ح 173.